انجمن جنرال , General

در اینجا در مورد کریم خان زند مطلب قرار داده میشود.

کریم‌خان زَند (۱۱۹۳ – ۱۱۶۳ ه‍.ق) (حکمرانی: ۱۱۷۹ - ۱۱۹۳ ه‍.ق) که خود را وکیل الرعایا می‌خواند و نه پادشاه، یک ایلیاتی بانفوذ از طایفه زند بود که به فرمانروایی ایران رسید و بنیان‌گذار پادشاهی زندیان شد.

کریم‌خان توانست پس از فروپاشی حکومت نادرشاه افشار، تمام بخش‌های مرکزی، شمالی، غربی و جنوبی ایران را تحت حکومت خود درآورد. همچنین برادر وی، صادق خان، نیز موفق شد در سال ۱۱۸۹ ق. بصره را از امپراتوری عثمانی جدا کرده و به ایران پیوست نماید و از این طریق، نفوذ ایران را بر سراسر اروندرود، بحرین و جزایر جنوبی خلیج فارس مسلم گرداند.

پست های کریم خان زند :

* ایل خان
* سرلشکر
* وکیل الرعایا

سیاست داخلی

او را نیکوترین فرمانروا پس از حمله اعراب به ایران دانسته‌اند. کریم‌خان از طایفه زند بود. پدرش «ایناق خان» نام داشت و رئیس ایل بود. کریم خان در آغاز یکی از سربازان سپاه نادرشاه افشار بود که پس از مرگ نادر به ایلش پیوست. کم کم با سود بردن از جو به هم ریخته پس از مرگ نادر کریم‌خان نیرویی به هم زد و پس از چندی با دو خان بختیاری به نامهای ابوالفتح خان و علیمردان خان ائتلافی فراهم ساخت و کسی را که از سوی مادری از خاندان صفوی می‌دانستند، به نام ابوتراب میرزا را به شاهی برگزیدند. در این اتحاد علیمردان خان نایب‌السلطنه بود و ابوالفتح خان حاکم اصفهان و کریم‌خان نیز سردسته سپاه بود. اما چندی که گذشت علیمردان خان، ابوالفتح‌خان را کشت و بر دیگر همراهش کریم‌خان هم شورید ولی سرانجام پیروزی با کریم‌خان بود. چندی هم با محمد حسن خان قاجار دیگر مدعی پادشاهی ایران درگیر بود که سرانجام سربازانش محمد حسن خان را در حالی که رو به گریز بود کشتند. او بازمانده افغانهای شورشی را نیز یا تار و مار کرد و یا آرام نمود. سر انجام با لقب وکیل الرعایا (نماینده مردم) در ۱۷۵۰[۱] به فرمانروایی بخش بزرگی از ایران به جز خراسان رسید که آن را به احترام نادرشاه در دست نوه او شاهرخ‌شاه باقی گذاشت.

کریم‌خان لکی بی‌سواد اما هوشمند و باتدبیر بود و به آرامش و رفاه مردم اهمیت می‌داد و به دانشمندان ارج می‌گذاشت. وی کارخانه‌های چینی‌سازی و شیشه‌گری در ایران احداث کرد. صنایع و بازرگانی در دوره وی رونق فراوان یافت. با این وجود غربیان وی را «پادشاهی بزرگ» نمی‌دانستند چرا که در دورهٔ زمامداری او به‌ایشان امتیازی داده نشد؛ البته او خود نیز چنین ادعایی نداشت و خود را وکیل الرعایا می‌خواند. کریم‌خان با توجه به پیشه‌اش که سرپرستی ایل بود از نزدیک با مشکلات مردم آشنا بود و سپس سپاهی‌گری آن هم در ارتش نادری، که درگیر جنگهای پیاپی بود به او نشان داد که بار جنگ های پیاپی به دوش خراج مردم است؛ پس، بیشتر آرامش و درگیر نکردن کشور در درگیری‌ها را می‌پسندید تا مبادا آشوب و یا جنگی به کشور و مردم آسیب برساند.
جنگ خارجی

تنها جنگ دوران فرمانروایی کریم‌خان، جنگ بصره و ستاندن این شهر از عثمانیان بود. او در این جنگ به دلیل بدرفتاری‌ها و اخاذی از بازرگانان ایرانی توسط حاکم بصره درگیر شد. در زمان او بندر بوشهر مرکز تجارت و داد و ستد شد. کریم خان از انگلیسی‌ها دل خوشی نداشت و همیشه می‌گفت که انگلیسی‌ها می‌خواهند ایران را مانند هند کنند؛ بنابراین با دیگر کشورهای اروپایی نظیر فرانسه و هلند به امور بازرگانی می‌پرداخت.

سرکوبی شورش‌ها

در زمان کریم‌خان چند آشوب کوچک از جمله طغیان میرمهنا دزددریایی معروف خلیج فارس و شورش حسینقلی خان جهانسوز رخ داد اما در کل در زمان او مردم ایران روی آرامش دیدند.


پایتخت کریم‌خانی

کریم‌خان زند شهر شیراز را پایتخت خود ساخت و بنا‌های بسیار زیبایی از خود در این شهر به یادگار گذاشت که از آن جمله می‌توان به حمام وکیل، بازار وکیل، ارگ کریم‌خان و مسجد وکیل اشاره کرد.
مرگ کریم‌خان و نسل او

کریم‌خان در ۱۱۹۳ هجری قمری (۱۷۹۹ میلادی) درگذشت. فرزندان او هفت تن، چهار پسر و سه دختر بودند. پس از مرگش بزرگ‌ترین پسرش ابوالفتح‌خان به فرمانروایی رسید.

مردی به دربار خان زند می‏رود و با ناله و فریاد می‏خواهد تا کریم خان را ملاقات کند. سربازان مانع ورودش می‏شوند.

خان زند در حال کشیدن قلیان ناله و فریاد مردی را می‏شنود و می‏پرسد ماجرا چیست؟ پس از گزارش سربازان به خان، وی دستور می‏‏دهد که مرد را به حضورش ببرند.



مرد به حضور خان زند می‏رسد. خان از وی می‏پرسد که چه شده است که این چنین ناله و فریاد می‏کنی؟

مرد با درشتی می‏گوید دزد همه اموالم را برده و الان هیچ چیزی در بساط ندارم.

خان می‏پرسد وقتی اموالت به سرقت می‏رفت تو کجا بودی؟

مرد می‏گوید من خوابیده بودم.

خان می‏گوید خب چرا خوابیدی که مالت را ببرند؟

مرد در این لحظه پاسخی می‏دهد آن‏چنان که استدلالش در تاریخ ماندگار و سرمشق آزادی خواهان می‏شود.

مرد می‏گوید: من خوابیده بودم چون فکر می‏کردم تو بیداری!

خان بزرگ زند لحظه‏ای سکوت می‏کند و سپس دستور می‏دهد خسارتش را از خزانه جبران کنند و در آخر می‏گوید این مرد راست می‏گوید ما باید بیدار باشیم

دروازه ارگ كريمخان زند
شيرازارگ کریم خان در مرکز شهر شیراز قرار دارد. این ارگ در دوره سلطنت سلسله زندیه ساخته شدهاست و پس از اینکه کریم خان زند شیراز را به عنوان پایتخت خود و این مکان را بهعنوان مکان زندگی خود انتخاب نمود به ارگ کریمخان معروف شد. در زمان سلطنت سلسله پهلوی از ارگ بهعنوان زندان استفاده شدهاست که متاسفانه آسیبهای جبران ناپذیری به آن وارد شدهاست. در سال ۱۳۵۰ این ارگ به اداره فرهنگ و هنر وقت واگذار شد. این بنای عظیم اکنون تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی جمهوری اسلامی ایران اداره مبشود و از چند سال پیش کار مرمت این بنا آغاز شدهاست تا به عنوان موزه بزرگ فارس مورد استفاده قرار گیرد.
[attachment=974]

تاریخچه
ساخت ارگ بین سالهای ۱۷۶۶ و ۱۷۶۷ میلادی انجام شد و کریمخان بهترین معماران زمان خود را جهت ساخت آن بکار گرفت. او همچنین بهترین مصالح را از داخل و خارج کشور تهیه نمود و ساخت بنا را بسرعت پایان برد. این بنا در دوره زندیه بهعنوان محل استقرار حکومت و در دوره قاجاریه بهعنوان محل زندگی فرمانداران محلی استفاده گردید. همچنین عبدالحسین میرزا فرمانفرما حکمران فارس دستور به بازسازی مینیاتورهای نقاشی شده در این بنا را صادر کرد.
[attachment=975]

طراحی بنا
بنای افراشته ارگ کریمخانی، هر مسافر تازه وارد به شهر شیراز را تا مدتها بخود مشغول میدارد. بنای ارگ ترکیبی از دو معماری مسکونی و نظامی است. بخش درونی ارگ با ایوانها و اتاقهای نقاشی شده، آبنماها و باغچه ها از ظرافت خاصی برخوردار است. سه ضلع شمال، جنوب و غرب هر یک دارای یک ایوان و شش اتاق مسکونی در دو طرف آن است. ضلع شرقی شامل حمام خصوصی و برخی امکانات خدماتی است
[attachment=976]


برج و باروی چهارگانه به انضمام خندقی که سابقاً دور آن حفر شده بود نیز نقش دفاعی بنا را بر عهده داشته اند. ضخامت دیوارها در پایه ۳ متر و در بالا 8/2 متر است. ارتفاع برجها نیز ۱۵ متر میباشد و از آجر ساخته شدهاند.


این بخش ترجمه متن انگلیسی درباره ارگ کریم خان در شیراز است:


ارگ کریم خان در واقع دژی نظامیست واقع در شمال شرقی شهر شیراز. این ارگ ساخت زمان زندیه بخشی از یک مجموعه بوده و محل زندگی و استقرار و مرکز حکومت کریم خان زند. شکل این قلعه شبیه به استحکامات قرون وسطایی اروپاست. مدتی از این دژ نظامی به عنوان زندان استفاده می شد. امروزه این قلعه به موزه ای تبدیل شده که زیر نظر سازمان میراث فرهنگی ایران اداره می شود.


ریشه یابی :

ارگ کریم خان یا ارگ کریم خانی با نام قلعه کریم خان نیز خوانده می شود.

تاریخچه :

ارگ کریم خان در سال 1180 هجری شمسی برابر با 1766 میلادی ساخته شد. کریم خان برای ساخت این ارگ از بهترین هنرمندان و معماران آن عصر دعوت به همکاری کرد. این معماران و هنرمندان داخلی و یا خارجی بودند و به دلیل مهارتی که داشتند توانستند این ارگ را بسیار سریع بسازند. در زمان حکومت سلسله زندیه این قلعه در واقع محل زندگی و مرکز فرماندهی شاهان زند بود. در زمان حکومت قاجارها خانه فرماندار بود. شاهزاده عبدالحسین میرزا فرمانفرا , فرماندار استان فارس دستور مرمت مینیاتوری های قلعه را صادر کرد. پس از انقراض سلسله قاجار این بنا به عنوان زندان مورد استفاده قرار گرفت. در سال 1971 اداره آن به سازمان میراث فرهنگی ایران واگذار گردید. مرمت و بازسازی قلعه در سال 1977 میلادی آغاز شد.

تشریح :

ارگ کریم خانی در شمال شرقی شیراز و در میدان شهدا(با نام سابق میدان شهرداری) واقع شده. مساحت ارگ برابر 4000 متر مربع و واقع در مرکز محوطه ای به مساحت 12800 متر مربع است. این ارگ چهار دیوار بسیار بلند دارد که به وسیله 4 برج خشتی 14 متری به هم متصل گشته اند و هر یک از این برج های خشتی زاویه 90 درجه دارند. کاشی کاری سردر ورودی که یک مربوط به یک ماجرای افسانه ایست در زمان قاجار به ارگ اضافه شده است.
[attachment=977]

:a (35): عالی . . .
ممنونم . . .