پگاه آهنگرانی در این نمایش نقش بیست و خرده ای سالگی های «نوا» را بازی می کند. شب عید است و دختر به خاطر اینکه دیده نمی شود از خانه فرار می کند. دختر فراری این بار اما روی جدول های تجریش تا راه آهن راه نمی رود. الان در یک پارک زیر یک درخت توت با چمدان بچگی هایش تنها مانده و با دوربین های تلویزیونی درد دل می کند.
پگاه آهنگرانی در این نمایش نقش بیست و خرده ای سالگی های «نوا» را بازی می کند. شب عید است و دختر به خاطر اینکه دیده نمی شود از خانه فرار می کند. دختر فراری این بار اما روی جدول های تجریش تا راه آهن راه نمی رود. الان در یک پارک زیر یک درخت توت با چمدان بچگی هایش تنها مانده و با دوربین های تلویزیونی درد دل می کند. سر آخر هم بابایش پیدایش می کند و به خانه بر می گردد. نه به خاطر خانواده؛ به خاطر یک چهاردیواری که می شود تویش راحت خوابید. بازی آهنگرانی بی اغراق نسبت به تجربه های قبلی اش گیرا تر شده است؛ نکته ای که در خود مصاحبه هم به آن اشاره کرد. با او درباره حال و هوای این نمایش، آدم هایش و خاطراتی که خودش به عنوان یک دهه شصتی دارد صحبت کردیم.
نقشی که در این نمایش بازی می کنید، چه نقاط مشترکی با زندگی خودتان دارد؟
متن را که خواندم با آن احساس نزدیکی کردم. مخصوصا در تمرین ها با یک سری از جزئیاتی که مطرح می شد کاملا ارتباط برقرار می کردم. من کاملا به این نکته اعتقاد دارم که خیلی از نکاتی که در اپیزود من در متن آمده از شخصیت خود من استخراج شده اند. آقای دهکردی و خانم ثمینی سعی کرده اند ارتباطی از این جنس بین من و نقشی که باید بازی کنم ایجاد شود.
سخت شد. دقیقا کجاهای این نقش به شما شبیه هستند؟
من آدم خواب آلودی هستم. بارها شده بود که سر تمرین های دیروقت من چرتم ببرد و یکهو از خواب بپرم. خصوصیات دیگر من هم در این نقش گنجانده شده است. مثل سر کار گذاشتن دیگران یا بهتر بگویم داستان سرایی. خیلی از لحن ها، بالا بردن های ناگهانی صدایم، جزئیات و ریزه کاری هایی از این دست متعلق به شخصیت خودم هستند که در نقش گنجانده شده اند. چون آقای دهکردی خودش بازیگر است، بازیگر را خیلی خوب می بیند و به نکات ضعف و قوت او به راحتی پی می برد. بلد است جزئیات رفتاری و ویژگی های ناخودآگاه تو را بیرون بکشد و از آنها در جهت بالیدن فضای دراماتیک استفاده کند. شاید خیلی از کارگردان های دیگر نتوانند چنین کاری بکنند ولی چون ایشان اصالتا بازیگر و بازیگردان است، دراین نوع جزئی نگری توانایی ویژه ای دارد.
اگر برای همه بازیگران مثل شما چنین روند کشف و شناختی استفاده شده باشد که متن حسابی سر تمرین ها تغییر کرده است.
نه، کلا متن در خلال تمرین ها نوشته می شد. من می دانستم که برای اپیزود چهارم انتخاب شده ام و فرایند تکمیل متن بعد از انتخاب بازیگران به نتیجه رسید. متن خیلی تغییر نکرد اما خیلی از خصلت های خودمان در نحوه گفتن دیالوگ ها یا ویژگی های رفتاری دیده می شود.
شخصیتی که در این نمایش درباره اش صحبت می شود، خیلی درب و داغان است، آیا واقعا می شود بگوییم این مشتی است از یک خروار آدم دهه شصتی؟
قاعدتا وقتی دارید یک شخصیت را بازگو می کنید، نمادی از یک گروه است. لازم نیست که من بگویم تمام متولدین ۶۱ همین هستند. نه، این برداشتی است که نویسنده و کارگردان نمایش از یک نفر متولد ۶۱ داشته اند یا می شود گفت حداقل به این قشر از متولدین ۶۱ نگاه کرده اند. البته منکر این نمی شوم که در این نمایش ما فقط داستان یک آدم را بازگو نمی کنیم، داریم درباره یک قشر حرف می زنیم.
اینکه هفت بازیگر، دوره های مختلف یک نفر را نمایش دهند کار شما را چقدر سخت می کرد؟
هر کدام از ما بازیگر ها ۱۵ دقیقه وقت داریم که یک دوره زمانی از یک شخصیت را نشان دهیم. ما باید به این هماهنگی برسیم که یکدفعه یک نفر به قول خودمان از چهارچوبی که برای شخصیت «نوا» تعیین کرده ایم بیرون نزند.
اما به غیر از حرکات پر تنش پا و خراش روی گونه چیز دیگری توجه را جلب نمی کرد.
به غیر از اینها، دیالوگ ها و تکیه کلام های مشترکی هم داریم. البته خیلی هم نباید این چند نفر را شبیه کنیم چون در هر صورت هم ما و هم تماشاچی می داند که اینها هفت نفر آدم متفاوتند و این قرارداد نمایش را خیلی سریع می پذیرد. در عین حال المان های مشترک و چهارچوب مشخصی برای این شخصیت داشتیم. جای حساس نمایش وقتی است که باید این شخصیت را که از بازیگر قبلی به تو رسیده است، بگیری و از یک نقطه به یک نقطه دیگر برسانی؛ آن هم فقط طی ۱۵ دقیقه.
با این حساب بداهه هایی که یک نفر در تمرین ها می گوید در بازی همه شما باید تاثیر داشته باشد.
آره، خیلی. یکی از بچه ها در تمرین یک تکیه کلام اضافه می کرد، وقتی روی شخصیت می نشست بقیه هم از آن استفاده می کردیم.
برای اینکه به چنین شخصیتی نزدیک تر شوید، چقدر مطالعه متنی و میدانی داشتید؟
ثمینی و دهکردی خیلی روی متولدین دهه ۶۰ تحقیق کرده و با تعداد زیادی از آنها صحبت کرده بودند. در متن خیلی نشانه ها داشتیم که من بازیگر را در نشان دادن شخصیتی که به نظر نویسنده نماینده دهه ۶۰ است راحت تر می کرد. یک جاهایی از همان اول من را جذب خودش می کرد، یک جاهایی به دلم نمی نشست و درباره اش حرف می زدیم. تازه، همه ما بازیگر های نمایش متولد دهه ۶۰ هستیم و خصلت های متولدین این دوره را در ناخودآگاهمان داریم. خیلی تحقیق نمی خواهد. کافی است ناخودآگاهمان را تبدیل به خودآگاهمان کنیم تا بفهمیم چه خبر است.
در آخر نمایش یک تولد اتفاق می افتد که بیشتر از آنکه نشان دهنده روند داستانی دیگری باشد، این برداشت را در ذهن مخاطب ایجاد می کند که این مشکلات تمامی ندارند و همه نسل ها قرار است این داستان تکراری را تجربه کنند.
این در واقع یک اعلام خطر است؛ یعنی این حوادث پرونده دهه ۶۰ نیست که الان تمامش کنیم و بگذاریم کنار؛ خیلی از این مشکلاتی که د ر اینجا به آنها پرداخته شده برای متولدین دهه های بعدی هم وجود دارد.
این اولین کارتان در تئاتر است؟
نه، دومین کارم است؛ اولی تئاتر «منهای دو» به کارگردانی داوود رشیدی بود.
راست می گویید! آن قدر بازی تان در منهای دو بد بود که اصلا دریادها نمانده. قبول دارید؟
بله، خیلی ها همین را می گویند، من برای آن کار به جای یک بازیگر دیگر روی صحنه آمدم، نه تمرین داشتم و نه خیلی با شرایط گروه آشنا بودم. اما سر این کار من مدت ها با بچه ها تمرین کرده ام. واقعا در این کار بود که فهمیدم تئاتر یعنی چی. خوبی اش این است که تئاتری ها باسوادند، سرشان به تنشان می ارزد و اگر شما به عنوان تماشاچی یک نمایش بد هم ببینی باز مطمئنی یک تفکر و یک حرفی پشت کار بوده است.
دریافت خودتان از این تئاتر چه بود؟ تجربه و نگاه های جدیدی گیرتان آمد؟
این کار اصولا نگاه من را نسبت به بازیگری تغییر داد. می خواهم بگویم اگر دختری با کفش های کتانی قدم اول من در بازیگری بوده است، متولد۶۱ قدم دوم من است. خیلی از تماشاچیانی هم که برای دیدن کار می آیند، توقعی که از من دارند، با چیزی که ارائه می کنم خیلی فاصله دارد. بهتر شده ام. این نمایش سمت و سوی من به بازیگری را تغییر داد.
خیلی از تماشاچی های شما، همان دهه شصتی هایی هستند که برای مرور خاطراتشان به سالن می آیند. خودتان هم چنین وجه نوستالژیکی در کار را قبول دارید؟
بله، این تئاتر برای من خیلی نوستالژیک است. صدای آژیر قرمز را یادم می آورد، دوران مدرسه، ترسی که در تمام ما بچه ها وجود داشت. بابا نوار وی اچ اس را توی کتش قایم می کرد و مدام به من تذکر می داد که یک وقت به بچه های مدرسه تان نگویی ما در خانه ویدئو داریم. خیلی از این خرده داستان هایی که الان برایمان خنده دار است. این سرگشتگی در بچه های نسل ما وجود دارد. دائم در حال داستان سرایی برای فرار از موقعیت های نامطلوب هستیم.
فکر می کنید این فقط ویژگی دهه شصتی هاست؟ هفتادی ها یا پنجاهی ها این جوری نیستند
واقعا این داستان سرایی ویژگی دهه شصتی هاست. من خیلی با دهه هفتادی ها مراوده نداشتم. دهه پنجاهی ها هم که کاملا متفاوت هستند. مسوولیت پذیری شان به نسبت ماها خیلی فرق می کند. ما بچگی مان را در شهر گذراندیم ولی آنها نوجوانی و جوانی شان در بطن جنگ بودند و زندگی شان کاملا به فرم دیگری شکل گرفته. این خصوصیات مطلقا مال دهه شصتی هاست.
حالا این دهه شصتی که آن قدر نوا را بدبخت کرد!نکته های مثبت هم دارد؟
فکر می کنم ویژگی های مثبت دهه مان را همه می دانیم. من واقعا به دهه ۶۰ مفتخرم و یکی از افتخاراتم این است که متولد ۱۳۶۳ هستم. بچه های این دهه خیلی باهوشند. واقعا آن چیزی نیستند که ما داریم در خیابان جردن می بینیم که یک عده آدم با ماشین های آن چنانی دارند وقت تلف می کنند. آن دهه ۶۰ نیست. به اندازه کافی بارمان هست و شجاعت و جسارت داریم. من به خیلی جاها سفر کرده ام و جوان های کشور های دیگر را دیده ام. هیچ کدام از اتفاقاتی را که برای ما افتاده است در خواب هم ندیده اند. راحت می روند و می آیند. عین خیالشان هم نیست که در جامعه شان چه اتفاقی دارد می افتد.
روان شناس ها می گویند نسل هر ۳۳ سال یک بار عوض می شود ولی در ایران ما دهه به دهه عوض می شویم. در تئاتر متولد ۶۱ هم آن بچه ای که در نهایت صحبتش به میان می آید از لحاظ مغزی و هوشی به اندازه یک آدم بالغ است. به نظرتان نمایش می خواهد بگوید بر اثر رنج دوران، ما کامل شده ایم؟
ما از وقتی که از درخانه بیرون می آییم باید از مغزمان استفاده کنیم. باید مراقب باشیم کسی کلاه سرمان نگذارد، کسی پولمان را نپیچاند و.... شاید یکی از فاکتور هایی هم که باعث می شود من به دهه شصتی بودن خودم افتخار کنم این است که به نظرم خیلی زرنگ و پیچیده هستیم. تو دائم با یک سری ناملایماتی روبه رو هستی که باعث می شود آدم کاردانی بشوی. جوان های آن طرف یک درسی می خوانند، بعد در همان رشته کار می کنند، بعد هم زن و بچه و تمام شد و رفت دیگر. اما زندگی در این دهه ها باعث رشد می شود.
همسر نوا در نمایش، یک خبرنگار جوان است که به خاطر شرایط جامعه با قایق از مرز فرار می کند و کشته می شود. اما شما می گویید زندگی در این دهه باعث رشد می شود. این رشد کی کفایت می کند؟ بعدش مثل شخصیت نمایش از رشد فرار می کنید؟
خب، این هم حرف درستی است. من همچنان احساس می کنم که در ایران می توانم مفید تر باشم. از همینی که هست خیلی راضی ام و احساس می کنم اگر در بطن اتفاقات مملکتم نباشم روانی می شوم. ما یک اف پنج می زنیم ده تا خبر جدید روی سایت بالا می آید. فکر نمی کنم هیچ جا آن قدر متنوع باشد.
دوست دارید بچه خودتان هم در شرایطی که شما بزرگ شدید بزرگ شود و آدم پیچیده ای از کار در بیاید؟
همه ما آرمان های خودمان را داریم؛ ولی من از وضعیتی که الان در آن قرار دارم راضی هستم، من دارم در شرایط امروز رشد می کنم.
مصاحبه : گروه مجلات همشهری (
http://www.hamshahrimags.com)